Czy AI może trenować się na moich danych bez zgody?

Nie — sztuczna inteligencja nie może trenować się na Twoich danych osobowych bez wyraźnej podstawy prawnej. A choć wiele firm twierdzi, że taką podstawę ma, to wcale nie jest to oczywiste — i każda z nich musi to realnie udowodnić.

To, że coś o Tobie krąży w sieci, nie daje nikomu automatycznego prawa do wrzucenia tego do modelu. Twoje dane nie są paliwem do technologii — są Twoją prywatnością, a RODO stoi tutaj po Twojej stronie.

W skrócie — najważniejsze fakty

AI nie może trenować się na Twoich danych bez podstawy prawnej.

Zgoda nie jest jedyną podstawą — firmy najczęściej powołują się na uzasadniony interes.

Masz prawo sprzeciwić się przetwarzaniu i zażądać informacji, skąd wzięto dane.

Dane wrażliwe podlegają odrębnej, wyższej ochronie.

Pytania i odpowiedzi: AI a Twoje dane osobowe

1. Czy AI może trenować się na moich danych bez mojej zgody?

Nie może. Ale warto wiedzieć, że zgoda wcale nie jest tu jedyną możliwą podstawą prawną. Jeśli dane pozwalają Cię zidentyfikować, ich użycie do trenowania modelu AI jest „przetwarzaniem danych” — a do każdego przetwarzania potrzebna jest podstawa z art. 6 RODO. AI nie działa w dzikim zachodzie — każda firma musi potrafić wytłumaczyć, dlaczego ma prawo użyć właśnie Twoich danych.

2. Jakie podstawy prawne firmy AI najczęściej stosują?

Najczęściej powołują się na uzasadniony interes (art. 6 ust. 1 lit. f RODO), czasem na wykonywanie umowy (gdy korzystasz z usługi), a najrzadziej — na zgodę. Ale powołanie się na przepis to za mało: firma musi wykazać, że jej interes jest naprawdę ważniejszy niż Twoje prawo do prywatności. To moment, w którym duże firmy technologiczne po raz pierwszy muszą się głęboko zastanowić, po co im tak naprawdę są Twoje dane.

3. Czy moje publiczne posty lub zdjęcia mogą trafić do baz danych AI?

Tylko jeśli firma ma ku temu legalną podstawę, jasno Cię o tym poinformowała i potrafi pokazać, że robi to w sposób proporcjonalny. To, że coś wisi w internecie, nie oznacza, że jest „do wzięcia”. „Publiczne” nie znaczy „niczyje” — to jedna z największych iluzji internetu.

4. Czy mogę sprzeciwić się trenowaniu AI na moich danych?

Tak. Masz pełne prawo wnieść sprzeciw (art. 21 RODO). Firma musi wtedy przerwać przetwarzanie, chyba że udowodni, że jej interes jest nadrzędny. Po decyzjach europejskich organów w 2024 r. widać, że samo „potrzebujemy tego do trenowania modelu” nie wystarcza. Twoje „nie” potrafi nireaz zatrzymać nawet największych

5. Czy mogę poprosić o usunięcie moich danych z modeli AI?

Tak. Masz prawo do usunięcia, dostępu, ograniczenia i sprostowania swoich danych — również w kontekście AI. Technicznie nie zawsze jest to proste, ale to nie jest Twój problem. W praktyce administratorzy muszą wykazać, że potrafią respektować Twoje prawa, np. blokując dalsze używanie danych lub wyłączając je z kolejnych iteracji modeli. Nagle okazuje się, że „nieusuwalny model” jednak potrafi być bardziej elastyczny, niż twierdzili.

6. Czy AI może przetwarzać dane wrażliwe?

Tylko w wyjątkowych przypadkach — praktycznie wyłącznie przy wyraźnej zgodzie. Dane wrażliwe podlegają najwyższemu poziomowi ochrony i ich niekontrolowane użycie mogłoby realnie naruszyć Twoje prawa. To dane, które mówią o Tobie więcej niż cokolwiek innego — dlatego prawo traktuje je jak materiał wybuchowy.

7. Co jeśli AI „nauczyła się” czegoś o mnie na podstawie cudzych danych?

Jeśli model potrafi Cię odtworzyć, wygenerować Twój wizerunek, głos lub informacje o Tobie — to wciąż są Twoje dane osobowe, niezależnie od źródła. Masz więc prawo żądać ograniczenia przetwarzania lub usunięcia takich danych. Technologia nie powinna tworzyć wersji Ciebie, na którą nigdy się nie godziłeś.

8. Czy AI Act zmienia zasady trenowania?

AI Act nie zastępuje RODO — oba te akty działają równolegle. AI Act dodaje obowiązki dotyczące przejrzystości, dokumentowania źródeł danych i jakości baz danych, ale sama legalność przetwarzania nadal opiera się na RODO. To jak dobudowanie piętra do domu — ale fundamentem wciąż jest RODO.

9. Czy mogę zapytać firmę, jakie dane o mnie wykorzystała?

Tak. Masz prawo do pełnego dostępu (art. 15 RODO): firma musi powiedzieć, jakie dane wykorzystała, skąd je wzięła, w jakim celu i na jakiej podstawie prawnej. To moment, w którym często odkrywa się dane, o których dawno zapomniałeś — ale one nie zapomniały o Tobie.

10. Czy AI może używać moich danych tylko dlatego, że są „publiczne”?

Nie. Publiczny dostęp nie zmniejsza poziomu ochrony danych. Firma nadal musi spełnić obowiązki informacyjne, mieć podstawę prawną i uwzględniać Twoje prawa. Internet to nie katalog rzeczy znalezionych — choć niektóre firmy próbują tak go traktować.

Twoje prawa wobec AI — w pigułce

Prawo sprzeciwu (art. 21 RODO)

Możesz sprzeciwić się przetwarzaniu danych na podstawie uzasadnionego interesu. Firma musi wykazać nadrzędne podstawy, aby kontynuować.

Prawo dostępu (art. 15 RODO)

Masz prawo wiedzieć, czy Twoje dane są używane do trenowania AI, skąd pochodzą i w jakim celu są przetwarzane.

Prawo do usunięcia danych (art. 17 RODO)

Możesz żądać usunięcia danych lub ograniczenia przetwarzania, gdy brakuje podstawy prawnej lub sprzeciwiasz się użyciu w modelu AI.

Zasada minimalizacji i ograniczenia celu

Dane powinny być niezbędne do określonego celu i nie mogą być wykorzystywane szerzej niż zadeklarowano. AI nie zwalnia z tych zasad.

Wniosek o dostęp do danych (art. 15) Sprzeciw wobec przetwarzania danych (art. 21) Wniosek o usunięcie danych (art. 17) Jak sprawdzić, kto przetwarza moje dane? Czy RODO dotyczy osób prywatnych?

Jak sprzeciwić się trenowaniu AI na Twoich danych — krok po kroku

Krok 1. Zidentyfikuj podmiot

Ustal, która firma lub instytucja trenowała model AI i mogła użyć Twoich danych.

Krok 2. Poproś o informacje

Złóż wniosek o dostęp do danych (art. 15 RODO) i poproś o źródło danych oraz cel przetwarzania.

Krok 3. Złóż sprzeciw

Jeśli podstawą jest uzasadniony interes, wnieś sprzeciw z art. 21 RODO wobec trenowania na Twoich danych.

Krok 4. Zażądaj usunięcia

Wnioskuj o usunięcie danych (art. 17 RODO) lub ograniczenie przetwarzania, jeśli usunięcie jest technicznie trudne.

Krok 5. Oceń odpowiedź

Sprawdź, czy firma wskazała jasną podstawę prawną, opisała źródło danych i środki bezpieczeństwa.

Krok 6. Eskaluj, gdy trzeba

W razie braku reakcji lub nieprawidłowej odpowiedzi — skarga do UODO i konsultacja z prawnikiem.

Uwaga: nie karm AI swoimi tajemnicami

Nigdy nie przekazuj AI danych, których nie powiedziałbyś obcej osobie na ulicy. Modele mogą zapamiętać więcej, niż deklarują — a prawo działa z opóźnieniem wobec technologii.

Podstawa prawna

Trenowanie AI na danych osobowych wymaga podstawy z art. 6 RODO (np. zgoda, umowa, uzasadniony interes) oraz — w przypadku danych wrażliwych — jednej z przesłanek art. 9 RODO.

Masz prawa dostępu (art. 15), usunięcia (art. 17) i sprzeciwu (art. 21), które możesz egzekwować wobec podmiotów trenujących modele. Firmy muszą zapewnić przejrzystość i respektować te żądania.

AI Act wprowadza dodatkowe obowiązki zarządzania ryzykiem i przejrzystości dla systemów AI, ale nie zastępuje wymogów RODO — obie regulacje działają równolegle.